PDA

توجه ! این یک نسخه آرشیو شده میباشد و در این حالت شما عکسی را مشاهده نمیکنید برای مشاهده کامل متن و عکسها بر روی لینک مقابل کلیک کنید : مغناطيس راهنماي مهاجرت پرندگان



Mahmood Mokhtari
08-12-2010, 21:24
http://www.magiran.com/LOGO/mg2829_l.gif



مغناطيس راهنماي مهاجرت پرندگان

مغناطيس راهنماي مهاجرت پرندگان بخش علم و فناوري : بسياري از پرندگان در فصول گرم سال در يك منطقه به سر برده و سپس به جاهاي دور دست پرواز مي كنند و زمستان را مي گذرانند. اگر چه نواحي گرمسير نزديك خط استوا خانه هاي زمستاني بسياري از پرندگان است اما بسياري از آنها محلي را انتخاب مي كنند كه از محل فعلي آنها زياد دور نيست ولي در عوض گرمتر است و غذاي بيشتري آنجا يافت مي شود و يا حتي ممكن است مهاجرت آنها از نقاط مرتفع يك كوه به دامنه ها باشد.با اين حال همواره نحوه مهاجرت پرندگان مورد بحث دانشمندان بوده است. نكته جالب اينجاست كه چگونه پرنده اي كه هزاران كيلومتر مسير خشكي و آب را طي مي كند دقيقاً روي همان تالابي فرود مي آيد كه سال گذشته فرود آمده است.
اما اخيرا دانشمندان به نتايج جالبي در اين زمينه دست يافته اند.هر چند قرن ها تصور مي شد پرندگان مهاجر از خورشيد، ماه و ستارگان براي يافتن مسير حركت و رسيدن به مناطق گرمسيري استفاده مي كنند؛ اما مطالعه روي سينه سرخ ها نشان مي دهد فرايند مهاجرت بسيار پيچيده است و ميدان مغناطيسي زمين همراه با فعل و انفعالات شيميايي در بدن پرندگان كه موجب رديابي طيف سبز-آبي مي شود، تنها بخشي از اين حس ناشناخته را تشكيل مي دهند.اولين بار در سال هاي دهه 60 ميلادي/ 50 شمسي بود كه مطالعه روي سينه سرخ هاي در قفس، نشان داد با تغيير فصل ناآرام مي شوند و قفس را همراه با خودشان هميشه به مسير ثابتي مي كشانند.
اتاق تاريك بود و هانس فروم، تنها عامل تلاش اين پرندگان را براي مهاجرت خاصيت مغناطيسي زمين فرض كرد. او مانند تعدادي از زيست شناسان قرن نوزدهم احتمال مي داد اين پرندگان از يك قطب نماي داخلي براي مهاجرت استفاده مي كنند ولي نتوانست اين فرضيه را اثبات كند.نزديك به 10 سال بعد ولفگانگ ويلستكو، جانورشناس نشان داد اگر سينه سرخ هاي درون قفس در معرض ميدان مغناطيسي قوي قرار بگيرند، مسير حركت را تغيير خواهند داد. اين جهت يابي منحصر به پرندگان نيست، 4 دهه مطالعات ويلستكو و همسرش در دانشگاه فرانكفورت، آلمان نشان مي دهد بسياري از جانداران از سوسك ها گرفته تا خفاش ها و موش ها براي جابجايي از ميدان مغناطيسي زمين كمك مي گيرند.اولين نشانه ها از وجود گيرنده هاي مغناطيسي در سال 1975 از باكتري هاي بي هوازي و ساكن دريا به دست آمد كه با كمك بلورهايي حاوي زنجيره آهن كه درون سيتوپلاسم آنها وجود داشت، از منطقه حاوي اكسيژن به سمت اعماق حركت مي كردند. زماني كه زنجيره آهني اين باكتري ها تحت اثر ميدان مغناطيسي زمين رو به بالاقرار مي گرفت، قطب نماي داخلي آنها مي دانست كه دارند به سمت اعماق دريا حركت مي كنند.در پرندگان، اولين بار محققان اين بلورهاي مغناطيسي را در كبوترهاي نامه بر كشف كردند. تعداد زيادي گلوله كوچك سرشار از آهن درون پايانه هاي عصبي موجود در پوست داخلي منقار بالايي اين پرندگان وجود داشت. وجود اين ساختارهاي آهني در سينه سرخ ها، چكاوك و حتي مرغ خانگي كه همگي از اجداد مشتركي منشعب شده اند نيز اثبات شده است.همزمان با تحقيق روي ساختارهاي تشكيل شده از آهن، محققان به كشف ديگري كه مرتبط با نور و اثر نيروي مغناطيسي روي فعل و انفعالات شيميايي در بدن بود، دست يافتند. تابش نور مي تواند راديكال هاي آزاد را ايجاد كند و ميدان مغناطيسي قادرست اسپين يا جهت چرخش جفت راديكال ها را تغيير دهد. در نتيجه سرعت فعل و انفعال هاي شيميايي كه بخشي از آنها را راديكال هاي آزاد به عهده دارند، تغيير خواهد كرد.تشكيل اين جفت الكترون راديكال به نور نياز دارد و اولين حدس محققان اين بود كه بايد اين فرايند در چشم هاي پرنده صورت بگيرد.
از سوي ديگر هيچ ماده شناخته شده اي در چشم براي اين كار وجود نداشت. بيش از 2 دهه طول كشيد تا نياز پرندگان به طيف نوري سبز-آبي براي مهاجرت و وجود Cryptochrome -نوعي گيرنده نوري در گياهان وجانوران - توانست اين معماي پيچيده را حل كند.اين پروتئين كه نقش آن در تنظيم ساعت بيولوژيك بسياري از جانداران اثبات شده، در واكنش به نور آبي-سبز يكي از الكترون هايش را به مولكول كوچكتري به نام FAD انتقال مي دهد تا اين جفت الكترون را ايجاد كند. نكته جالب توجه اينجاست كه اين گيرنده تنها در چشم راست سينه سرخ ها كشف شده و با بستن اين چشم مي توان قدرت رويت امواج مغناطيسي و توانايي مهاجرت را از آنها گرفت.


منبع : روزنامه رسالت، شماره 7149 به تاريخ 16/9/89، صفحه 18